Leesfragment: De mierenkaravaan

24 augustus 2024, door Mariken Heitman

27 augustus verschijnt de nieuwe roman van Libris Literatuurprijswinnaar Mariken Heitman: De mierenkaravaan! Wij publiceren voor. Lees een fragment bij ons, lees er een bij Papieren Helden en bestel alvast je boek!

Voor de veertigjarige Kiek is haar werk op de tuinderij onlosmakelijk verbonden met haar leven. Samen met vrijwilligers kweekt ze groenten en gewassen en bewaakt ze het ecologisch evenwicht. Dan gebeuren er twee dingen die dat evenwicht dreigen te verstoren: er verschijnt een haas op de tuin, en bij Kiek wordt een chronische ziekte vastgesteld. In vier seizoenen ondergaat niet alleen de tuin een aantal metamorfosen, maar Kiek zelf ook.

In De mierenkaravaan neemt Mariken Heitman je mee op een reis door de natuur, waarin elk element en elk wezen op subtiele wijze met elkaar verbonden is. Geschreven met loepzuivere pen trakteert Heitman de lezer op haar grootste literaire troef namelijk troost.

Herfst

Ik wil dat je behoedzaam bent.

Het is vijf uur ’s ochtends. Overdag zie je meer, maar niet beter. Schoonheid leidt af. Bovendien zou het te makkelijk zijn, je zou je veel te snel thuis voelen en zonder dat je het nou zo bedoelde, zou je je de grond toe-eigenen. Ik heb dat eerder gezien. Ieder ongegrond zelfvertrouwen moet worden afgelegd.

De tuin heeft een groot houten hek met een kleiner hek ernaast. Het klemt inderdaad een beetje. Loop maar meteen door. Niet zo snel, we hebben toch geen haast? Daar is het tuinhuis, de koeling, de spoelplaats en de schuur met al het gereedschap. We gaan rechtsaf. Die drie donkere bulten, dat zijn de composthopen. Denk maar niet dat die slapen. Het is pas september en als het weer zacht blijft, zuchten en broeien ze tot ver in november. De mensen zien dat niet. Het gloeien, krimpen en afkoelen gaat te traag. Een voedingsbodem voor mystiek maar daar hebben we nu geen tijd voor. Ik wil dat je eerst naar links kijkt. Zie je, zo donker is het helemaal niet. De tuin ligt er als een volgezogen spons bij. Vannacht regende het, nu miezert het nog. Die zwarte schimmen in de verte zijn de bessenstruiken, ertussen hangt grijs. Omdat het najaar is, zitten planten en bomen nog vol in het blad, de volgezogen stelen buigen. Recht voor ons een bed preien in rommelige rijen. Hun schouderloos afhangende armen een streperige schaduw, eronder rijzen lichte stompen. Herfstreuzen, dat is hun naam, maar zeg dat niet te hard want op deze zavelgrond botten ze slechts uit tot halfreuzen. Ik ga ze niet wijzer maken. De preien zijn verdiept in nachtelijk zwijgen, konkelen doen ze ondergronds. Een bries speelt met hun hangende loof. Een bed verderop verdringt het veerachtige gebladerte van de wortelen zich tegen een tunnel van fijn insectengaas. Het gekonkel van de preien bereikt de wortelen niet, zelf zijn ze van het zwijgzame soort. De tuin, een toren van Babel, bestaat uit wezens die elkaar lang niet altijd verstaan, verstaanbaarheid is geen voorwaarde om samen te leven. Verderop slapen ook de sluitkolen, groene-, witte- en rodekool, het zijn de zevenslapers van de tuin. Blad na blad behoeden ze hun malse kern want slakken, vlooien, hazen: iedereen lust kool. Verwoed groeien is hun verweer, ze hebben groei tot kunstvorm verheven.
Kom, van stilstaan krijg je het koud. Dauw en miezer, daar krijg je natte voeten van, slaaptekort vernauwt het denken en dan is er ook nog die aangeleerde nederigheid. Ik beloof dat niets ons van achteren besluipt.
Kijk, een egel bij die kaardenbol. De stoïcijn schuwt nacht noch wind en doorkruist de tuin al vanaf de schemering. Het zou van egels gezegd kunnen worden dat ze veel weten, maar smoezen doen ze niet. De zon gloeit tegen de horizon, op hoge poten vlucht ze voor het daglicht. Probeer haar niet te volgen, dat is onbeleefd.
Nu gaat het gebeuren. Het grijs verschuift naar zwak groen, geel en blauw, gevolgd door paars en oranje. Hoor, vogels. Plichtsgetrouw, het is roepen omdat dat nou eenmaal is wat je doet, niet uit een overdosis levensgeluk. Ik zou hier weer iets kunnen opmerken over dat povere waarnemingsvermogen maar laten we gewoon genieten van de show: dik aangezet als een schilderij baadt de tuin in het copieuze ochtendlicht, de miezer is gestopt. Alles overdadig koperkleurig, de planten druipend van hun eigen wasem. Stijve kroppen andijvie, schotelantennes van uitgebloeide zonnebloemen, rijen bieten die met hun morsige buik boven de broekband van de aarde piepen – nu niet stilstaan, we moeten door. Verderop het wit beschimmelde drakenblad van kwijnende courgetteplanten. Alsof het gisteren hoogzomer was, hun ferme bladeren nog netelig en stijf. Meeldauw bepoedert het blad, en nog voor de bovengrondse delen ter aarde storten is het leven al uit de plant, weerloos voor de herfst.
Dit hier, deze muur, is de grens van de tuin, daarachter de wereld. Samen met de haag, het hekwerk en de sloot vormt de muur de huid. Zonder huid geen tuin, de huid houdt alles bij elkaar.
De muur staat iets uit het lood en vangt het zuiden. Daarom groeien er leikiwi’s tegenaan, vier vrouwelijke en een mannelijke. Omdat de mannelijke planten enkel bloemen en geen vruchten dragen, gebruiken ze dat overschot aan energie om hun krullerige lellen over het pad te sturen, ze komen al tot halverwege en raken bijna de braam die vanaf de overkant iets vergelijkbaars onderneemt. Zijn maagdelijk gespierde takken zullen volgend jaar pas vrucht dragen. Duw ze weg, we moeten door.

De tuin heeft vier hoeken en hier eindigt de muur in de sloot. Donker en dwars verzamelt zij herfst in haar buik. Woel je erin, dan borrelen haar ongeboren kinderen naar boven. Niet doen, laat ze slapen. Het gaat nu niet om die sloot maar om de bult ernaast, overwoekerd met wilde bramen en brandnetels, eronder puin. Als je zou willen, zou je, hup –

Genoeg gezegd. Laat hem komen.