Een zekere overzomeraar in de Bestseller60, en een van de boeken die we tipten in onze NRC-advertentie is Anya Niewierra’s De nomade. Lees bij ons een fragment en koop dat boek!

Na het succes van de bestsellers Het bloemenmeisje en De Camino komt Anya Niewierra met De nomade, een aangrijpende thriller over vaderliefde en een verborgen verleden.

De 37-jarige documentairemaker Olga Liebke woont met haar zonderlinge vader in het Harz-gebergte. Olga heeft een innige band met de inmiddels dementerende man. Haar moeder stierf in het kraambed en ze heeft verder geen familie. Tenminste, zo is het verhaal.

Maar dan vertelt haar vader herinneringen die niet rijmen met de geschiedenis zoals zij die kent. Ze gaat twijfelen over haar achtergrond en ontdekt documenten uit de voormalige Sovjet-Unie.

Olga reist naar de driehoek Polen, Litouwen en Belarus en stuit op een huiveringwekkend geheim.

1
Zondag 23 mei 2021, ochtend Op de luchthaven van Athene, tijdens het boarden van Ryanairvlucht fr4978 naar Vilnius, de hoofdstad van Litouwen

Ik beëindig mijn telefoontje met papa en probeer mijn nekspieren los te krijgen door mijn hoofd te bewegen. Hij doolde weer door zijn oorlogsjaren en vertelde over het konvooi dat in 1945 op de vlucht was voor het Rode Leger. Hij beschreef zijn barre tocht als een onbewogen nieuwslezer en met opvallende details. En dat raakt me nog het meest: hoe de dementie zijn jonge jaren oplicht, terwijl zijn huidige leven in de nacht verdwijnt.
Uit de intercom schalt opnieuw het verzoek om snel onze plaats op te zoeken. Ja, ja. Ik stop mijn mobiel terug in mijn buiktasje en loop verder. Terwijl ik mijn rolkoffer langzaam door het gangpad duw, valt mijn blik op de jongeman voor me. Er is iets met hem. Hij stopt om de zoveel meter en bekijkt schichtig de mensen achter ons. Ook ik draai me om en laat mijn blik over de boardende passagiers dwalen. Een zee aan mondkapjes en vermoeide ogen. We schuifelen verder, maar we moeten na een paar meter alweer wachten. Nu op een gezin dat zich installeert. De jongeman pakt ondertussen zijn telefoon uit zijn broekzak, tikt wat in, brengt het apparaat naar zijn oor en begint opgewonden te praten in een mij onbekende taal.
Ik hef mijn hoofd en luister naar de vreemde woorden. Er gebeurt iets met me. De tonen en timbres resoneren als een schot in een winters woud en ze raken een ader in mijn geheugen. Ik begin te wankelen en grijp de stoel naast me vast voor steun. Herinneringen komen boven met beelden en geluiden. Een winters dennenbos verschijnt. Het schemert en het licht is kobaltblauw. Sneeuwvlokken wervelen om me heen en een huilende wind blaast tegen mijn oren. Ik kijk naar beneden en rennende kinderlaarsjes verschijnen. Ze zijn roze en afgezet met een dun wit schapenbontje.
Iemand duwt tegen mijn schouder. De ijle luchten vervagen en de wanden van de cabine verschijnen weer. Gedesoriënteerd laat ik de stoel los, zoek houvast bij de hendel van mijn rolkoffer en sjok verder door het gangpad. De geur van transpiratie dampt van mijn lijf. De jongeman voor me beëindigt zijn gesprek op een fluisterende toon en loopt door. Mijn ademhaling is onregelmatig en mijn hart bonkt tegen mijn borstkas. Wat gebeurde er met me? Waar was ik? Wat zei hij?
De jongeman bereikt zijn rij en neemt plaats op een stoel aan het gangpad. Ik zet nog enkele stappen en vind een paar meter verderop mijn plek, eveneens aan het gangpad. Ik til mijn handkoffer in het bagagecompartiment, ga zitten en leg mijn rugzak op mijn schoot. Net wanneer ik mijn boek wil openslaan, naderen acht jonge meiden mijn rij. Ze verspreiden een baldadige energie. Twee van hen wijzen kwekkend naar de stoelen naast me en terwijl ik opsta om ze te laten passeren, valt mijn blik op het achterhoofd van de jongeman van net. Naast hem zit niemand en zo te zien komt er ook niemand meer. Die plek is beter! In een reflex schiet ik omhoog, loop met mijn spullen naar voren, en vraag hem of ik aan het raam mag zitten. Hij is alweer aan het bellen. Deze keer in het Engels. Hij knikt, staat op en ik schuif langs hem heen en ga zitten.
Terwijl een roodharige stewardess door het gangpad loopt en alle bagagevakken sluit, denk ik na over mijn rare reactie. Waar kwam die hallucinerende verwarring vandaan? Slaapgebrek? Dat kan, want die bruiloft heeft erin gehakt. Ik had meteen na de openingsdans naar mijn hotel in Athene moeten rijden, maar ik bleef uit plichtsbesef. Je kúnt ook niet te vroeg vertrekken wanneer je vaste cameraman met zijn Griekse schone trouwt. Dom. Dom. Dom. Ik leg mijn boek op de vrije stoel in het midden en pak mijn telefoon. Ik scrol langs de foto’s van het huwelijk, zoom in op de plaatjes van mijn toespraak voor het kersverse echtpaar en zucht. Mijn uitputting is goed te zien. Mijn tarwekleurige jurk hangt als een jutezak rond mijn lange, magere lichaam en onder mijn grijsblauwe ogen ligt een grauwe gloed. Ook mijn spontane bezoek aan een kapper in Athene blijkt bij nader inzien geen succes. De schouderlange coupe en de blonde pony staan wel vlot, maar accentueren mijn ingevallen gezicht. Shit. Ik móét na Vilnius echt een paar weken rust nemen. Vroeger kon ik veel meer aan. Vooral dat vele vliegen hakt erin. Uren in zo’n buis zitten trekt me leeg.
Ik pak mijn water uit mijn rugzak en gluur naar de man naast me. Hij is een gedrongen twintiger met een bolle kop en korte bruine haren. Zijn donkere ogen glijden langs de passagiers. Ik probeer zijn blik te volgen, maar mijn zicht wordt geblokkeerd door een hippe brunette die het bagagevak opent.
Wanneer iedereen zit, start een mannelijke purser de bekende veiligheidsriedel. De roodharige stewardess passeert opnieuw, wijst op onze handbagage en meldt dat we die onder onze stoel moeten plaatsen. De man naast me leunt naar achteren en legt zijn smartphone op zijn dijbeen. Het scherm glanst van het zweet. Hij is duidelijk van slag.
‘Welke taal sprak jij net?’ vraag ik in het Engels en ga zodanig verzitten dat ik hem wat beter kan bekijken.
Hij draait zich naar me toe en knippert met zijn ogen, alsof hij zich losrukt uit diepe gedachten. Onze ogen maken contact. Hij taxeert me.
‘Een Belarussisch dialect.’
‘Belarus?’ Mijn stem schiet de hoogte in. Mijn herinneringen brengen me weer de beelden van de maandenlange massademonstraties van vorig jaar. Met rood-witte vlaggen protesteerden de inwoners tegen de gestolen verkiezingen door de zittende president, een dictator die al een kwarteeuw regeert. Ik weet nog dat ik de moed van de drie vrouwelijke oppositieleden bewonderde als ze voor de camera hun verhaal deden.
‘Maar ik dacht dat ze daar Russisch spraken,’ zeg ik.
‘Klopt. We hebben twee officiële talen. Russisch en Belarussisch. En die verschillen.’
Hij grijpt opnieuw zijn telefoon en begint te chatten. Uit de intercom klinkt de opdracht om alle apparaten op de vliegtuigstand te zetten. De jongeman tikt door.
Mijn gedachten gaan alle kanten op. Hoe kan het dat ik zo heftig reageerde op woorden uit Belarus? Daar ben ik nog nooit geweest. Ik googel ‘Belarus’ en de kaart verschijnt.
De man buigt zich nu naar voren en pakt een laptop uit zijn rugzak.
‘Mag ik je nog iets vragen?’
Hij heft zijn hoofd en knikt.
‘In welk deel van Belarus wordt dat dialect gesproken?’ Ik toon mijn telefoon.
‘Noordelijk van Grodno, op de grens met Polen en Litouwen.’ Hij raakt met zijn vinger een plek linksboven op mijn scherm aan. ‘Daar.’
‘Aha.’ Met mijn vingers vergroot ik de kaart nog iets verder. Een donkergroene band van bos verschijnt. Hier en daar is een dorp. Wat een desolate boel.
‘Waarom wil je dat weten?’ Zijn stem is een beetje schor.
‘Ik herkende de woorden die je daarstraks sprak. Ik verstond niet wát je zei, maar iets in mij reageerde erop. Herinneringen kwamen boven.’
‘O? Zoals?’ Zijn blik is intens.
‘Beelden van een besneeuwd dennenbos.’
‘Jee. Ken je Belarus?’
‘Nee, ik ben er nog nooit geweest. Ik vlieg nu voor het eerst naar de Baltics. Voor mijn werk.’
‘En wat voor werk doe je?’
‘Ik ben journalist en documentairemaker.’
‘Aha. En hoe heet je?’
‘Olga Liebke.’
‘Liebke?’ Hij tikt mijn naam in en mijn website verschijnt.
‘Dit ben jij?’ Hij toont me het scherm van zijn telefoon.
‘Ja.’ Ik bekijk mijn lachende kop.
‘Olga Liebke is in 1984 geboren in Namibië en verhuisde in 1988 naar Duitsland.’ Hij leest de eerste zin op mijn homepage hardop voor, alsof hij een spreekbeurt houdt. ‘Ze is journalist en documentairemaker. Ze verwierf bekendheid met De nomaden, een serie over mensen die wonen in een gebied met schuivende landsgrenzen en die zoeken naar hun plek onder wisselende machthebbers.’
Hij slaat zijn ogen naar me op.
‘Een relevant thema!’
‘Absoluut.’
‘En je bent geboren in Afrika?’
‘Ja, mijn vader was er ranger. Namibië was tot 1920 een Duitse kolonie. Daarna bleven veel Duitsers er wonen. Wij gingen in 1988 terug naar Duitsland.’
‘Apart. En je maakt nu een reportage over de nomaden van Litouwen?’
‘Nee, nee.’ Ik glimlach. ‘Ik maak een verhaal over dertig jaar onafhankelijkheid van Litouwen, omdat dit land zich tussen 1990 en 1991 als eerste losmaakte van de Sovjet-Unie. Hierdoor werden de oude grenzen hersteld. Een nieuwe landkaart, zeg maar.’
‘Interessant! Waar heb je dat van? Die fascinatie voor grenzen?’ Het schichtige lijkt wat te wijken.
‘Van mijn woonplaats.’ Ik draai de irritante blazer boven mijn hoofd dicht. ‘Ik woon sinds mijn vierde in de Harz. Ken je het?’
Hij schudt zijn hoofd.
‘Is een Duits middelgebergte dat tot 1990 doorkliefd werd door het IJzeren Gordijn. Mijn vader was er boswachter. We gingen veel samen wandelen en hij wees me al jong op die metershoge stalen barrière en de gevolgen daarvan voor mens en natuur.’ ‘Aha! Je bent dus ervaringsdeskundige?’ De woorden klinken zowel vragend als bevestigend.
‘Ja. Ons dorp is getekend door de grens. Hohegeiß lag pal aan de voormalige ddr.’
Net als hij iets wil zeggen piept zijn telefoon en hij begint weer te chatten.
Mijn blik dwaalt naar buiten. Ik was vijf toen ik de grens voor het eerst zag.

[…]