Vanaf morgen in onze boekhandels: Roxane van Iperens essay Eigen planeet eerst. Waarom onze democratie geen antwoord heeft op het grootste vraagstuk van onze tijd! Wij publiceren voor. Lees een fragment en reserveer je boek!

Dit is geen klimaatessay. Wie niet gelooft dat klimaatverandering door de opwarming van de aarde binnen dertig jaar ernstige gevolgen zal hebben, hoeft zich ook niet te verdiepen in de vraag hoe we het tij kunnen keren. Dit essay richt zich op de vraag: is ons systeem – de democratische rechtsstaat - wel ingericht om dit probleem te kunnen oplossen? Hierbij gaat Van Iperen in op de politieke ontwikkelingen sinds de val van de Muur, die uiteindelijk laten zien dat het misschien juist de democratie zélf is die ons richting de rand van de afgrond stuurt.

• Lees Miriam Piters over Dat beloof ik
• Lees op onze site ook een fragment uit Dat beloof ik
• Lees Roxane van Iperens antwoorden op onze vier vragen
• Lees Daan Stoffelsen over Brieven aan ’t Hooge Nest en de rest van Van Iperens oeuvre
• Lees ook fragmenten uit
  • ’t Hooge Nest
  • en Schuim der aarde 
• Lees Joni Zwarts toelichting bij haar Engelse vertaling van ’t Hooge Nest

De marmottenrace

Wat is het ‘systeem’? Om een gemeenschappelijk perspectief te hebben, is het belangrijk niet in vaagheden te praten. Precies hierom zijn desinformatie en fake news zo ondermijnend: mensen die samenleven moeten wel íets van een gedeelde realiteit hebben op basis waarvan ze afspraken kunnen maken. En precies hierom hebben sommige partijen er belang bij zo veel mogelijk verwarring te zaaien: zonder die gedeelde realiteit over bijvoorbeeld de oorzaken van klimaatverandering, zal er nooit een plan van aanpak komen. Met het risico onvolledig te zijn, wil ik een poging wagen het ‘systeem’ te definiëren.
Vooral mensen die een redelijk goed bestaan leiden zijn geneigd weinig bezig te zijn met het systeem waarin ze leven en de specifieke kenmerken of details ervan, omdat het voor hen functioneert; ze halen zich niet constant open aan de scherpe randen ervan. Het systeem past hun als een mooi huis: ze leven er comfortabel in, ze hebben er alle bewegingsvrijheid, het is er warm en er is voldoende te eten en drinken. Niet zelden bekleden ze een goede positie binnen het systeem en zullen ze weinig redenen zien om verandering na te streven. We leren meer over hoe een systeem eruitziet en functioneert door naar de tegenstanders ervan te luisteren. Het nummer ‘Fuck The System’ van System of a Down (2002) brengt ons helaas niet veel verder (‘War! Fuck the system. War! Fuck the system, fuck the system. War! Fuck the system’), maar het gelijknamige pamflet uit 1967 biedt al meer aanknopingspunten. Fuck the System is geschreven door de Amerikaanse anarchist en anti-oorlogsactivist Abbie Hoffman, en werd destijds uitgedeeld bij demonstraties. (Hoffman komt even voor in de film Forrest Gump, wanneer hij tijdens een vredesprotest de hoofdpersoon, Forrest Gump in legeruniform, de microfoon in handen duwt. Hoffman: ‘Tell us a little bit about the war, man.’ Forrest Gump: ‘The war in Vietnam?’ Hoffman naar het publiek: ‘The war in Viet-fucking-Nam!’) Het pamflet biedt een overzicht van gratis spullen en diensten in en om New York, van gratis groenten en gratis drugs tot gratis tijdverdrijf. (‘Bel het Pentagon en vraag hoe het met de oorlog gaat.’) In dertig pagina’s beschrijft Hoffman hoe je in de wereldstad kunt overleven zonder je te conformeren aan het keurslijf van (de geldende regels van) het systeem, dat volgens hem draait om geld en het vullen van de zakken van de machtigen. Tegen het einde van het pamflet wordt zichtbaar wat de (onoplosbare) paradox van ieder systeem is: je kunt er wel tegen zijn, maar je kunt uiteindelijk niet zonder – zelfs niet als anarchist.
Hoffman adviseert mensen in een commune te gaan wonen en biedt de contouren voor een soepele inrichting ervan:

Hoe u uw commune bestuurt, hangt af van de voorkeur van de leden. Een methode die goed werkt, is de Indiase stamraad waarin van tijd tot tijd alle leden van de stam (commune) samenkomen en problemen bespreken die zich voordoen en oplossingen uitwerken. Tijdens de vergadering moet worden besloten welke leden verantwoordelijk zijn voor dingen die gedaan moeten worden (d.w.z. koken, schoonmaken, de huur verhogen), dit zorgt ervoor dat ze worden gedaan. Het is een goed idee om een vergadering te hebben wanneer je net bent opgericht om beslissingen te nemen over enkele van de belangrijke dingen die zich zeker zullen voordoen. De eerste is of je een crashpad [een plek om tijdelijk te crashen, RvI] of een commune wilt. Het verschil is dat een commune een gesloten eenheid is. Andere mensen mogen meedoen, maar in tegenstelling tot een crashpad mogen ze niet maar één dag meedoen. Andere dingen om te overwegen zijn drugs (geen drugs in het appartement, een gemeenschappelijke voorraad, enz.), eigendom (persoonlijk, gemeenschappelijk), leeftijdsgrenzen enzovoort. Het belangrijkste om te onthouden is dat met ervaring en basisvertrouwen in elkaar deze vorm van tribaal leven verreweg de beste manier is om in de stadsjungle te leven.

Illusie

Een systeem is simpelweg dat: de manier waarop een gemeenschap van mensen zich organiseert om op de lange termijn optimaal te kunnen leven, volgens geschreven en ongeschreven regels. De inrichting van de samenleving, hoe er politiek bedreven wordt, wat de rol van de private sector is, waar de grenzen van vrijheid voor individuele burgers liggen – het zijn allemaal uitwerkingen van de basisvraag: hoe zouden mensen moeten leven? Om weer terug te grijpen naar het versimpelde beeld van de marmottenrace: de gemeenschap leeft met elkaar in de houten bak en ieders levensloop naar de eindpoortjes voltrekt zich in grote lijnen over de paden die door de schotten zijn afgebakend. De stand van de schotten wordt bepaald door een lange erfenis van wat men een ‘optimaal’ leven achtte: muren gebouwd van stenen vol cultuur, religie, geschiedenis en wetgeving, gestuct met gewoonten, taal en lokale omgangsvormen, die met (soms kleine en soms grote) actuele ingrepen een beetje worden verschoven. Zo hebben mannen en vrouwen bij geboorte hetzelfde startpunt, maar wordt hun loop al meteen daarna in andere richtingen gestuurd.

[…]

Copyright © 2025 Roxane van Iperen
Alle rechten voorbehouden. Tekst- en datamining niet toegestaan.