54! Thea Beckman staat viermaal in de Grote Vriendelijke Honderd, en al die boeken heb ik vroeger gelezen. Maar hoe bevalt Geef me de ruimte! nu? Het eerste deel van Beckmans Honderdjarige-oorlogtrilogie is nog steeds enorm spannend, en al is het wat informatiezwaar, Marie-Claire, Berton, Mattthis en Bertrand komen tot leven.

N.B. Op Athenaeum.nl proberen we zoveel mogelijk boeken van de GV100 recht te doen met recensies, aanbevelingen en fragmenten.

Ontvlucht uit Brugge, op weg naar Bretagne

‘Wanhopig klemt Marije Wartelsdochter de handen ineen. Ze weet nog maar één ding: ze moet weg! Hoe, waarheen, dat kan haar niet schelen. Alles is beter dan wat haar te wachten staat in de wereldstad Brugge. Zelfs bedelen is beter; dat betekent in elk geval de vrijheid.’

Nadat Beckman doorgebroken was met Kruistocht in spijkerbroek (6 in de lijst), dat bekroond is met de Gouden Griffel 1974 en de Europese prijs voor beste historische jeugdboek 1974, schreef ze met Geef me de ruimte! haar eerste volledig historische roman. Het is het verhaal van de vijftienjarige Marije Wartelsdochter, die Brugge en een ongelukkige huwelijksmatch ontvlucht en droomt van het Bretagne van Tristan en Isolde. Ze reist eerst als jongen door Frankrijk en komt gevaarlijk dicht bij de Slag bij Crécy (1346). Ze treft een van de Franse overlevenden, Berton de Fleur, een rondtrekkende zanger, en besluit met hem mee te gaan, nu onder de naam Marie-Claire.

Het tweetal trouwt, en in een uitdijend gezelschap trouvères, onder leiding van de edele Jean d’Ailly, en met hun aan de pest ontsnapte pleegzoon Matthis, trekken ze rond. Ze ontmoeten de lelijke maar gemeen effectieve Bretonse partizanenleider Bertrand du Guesclin, en raken met hem bevriend. Beckman leidt het gezelschap naar een belegd kasteel (waar Marie-Claire de man ontmoet met wie ze ooit zou trouwen, een verrader), naar Du Guesclins tijdelijke ballingschap in Londen, naar een complot tegen de koning en kroonprins en uiteindelijk naar de Slag bij Poitiers (1356). Ook die slag, waar de Fransen in de meerderheid waren, verliezen ze.

Zo’n meisje dat smaak en gewicht geeft aan Beckmans oeuvre

Beckmans grote troef is Marie-Claire, die snel leert, belezen is, en het vertrouwen wint van hooggeplaatste personen. Haar nationalisme is vertederend, haar loyaliteit aan haar vrienden is volledig, maar ze is fel en onafhankelijk; zo'n meisje, jonge vrouw die Beckmans oeuvre smaak en gewicht geeft. Als het Franse leger Marie-Claire en Berton gevangen neemt, omdat ze denken dat ze spionnen zijn, bijt ze van zich af.

“Ik weet dat het slecht gaat met de oorlog,” valt ze uit, ziedend van verontwaardiging, “maar dat mag geen reden zijn om vreedzame burgers zonder meer van verraad te beschuldigen, alleen omdat ze toevallig voorbijkomen en de weg vragen.”
“Houd die brutaliteiten voor je, vrouw,” schreeuwt de maarschalk, net zo woedend. “Bedenk wie je voor je hebt.”
De officieren en dames drommen nu om hen heen, terwijl ze opgewonden onder elkaar fluisteren. Marie-Claire richt zich hoog op en kijkt de kring rond.
“Als iemands hart bloedt voor het lot van ons schone Frankrijk, is het het mijne wel,” spreekt ze vast. “Groter smaad dan beweren, dat ik, ík een vijand zou zijn, kan men mij niet aandoen. Ik heb het recht om tegen zo’n beschuldiging te protesteren.”

Een vrouw van de burgerij, die opstaat tegenover edellieden, dat is al een stellingname. Daartegenover staat heel veel achtergrondkennis, middeleeuwse politieke kwesties, tactische overwegingen. Die informatie is niet overbodig, ik greep ook vaak terug naar de kaartjes in het schutblad, maar het onderstreept dat Beckman geschiedenis wil vertellen en over maatschappelijke kwesties wil schrijven - het gaat haar niet om de psychologie of de onderlinge verhoudingen. Er vallen ook heel veel doden en gewonden, wat wat mij betreft het oormerk 13+ wel rechtvaardigt. En voor de enkeling die denkt dat dit boek ook goed voor te lezen is (ik dus twee weken geleden): de terugkerende namen Berton, Bertrand en de vechtende Bretons zorgen geheid voor verwarring.

Maar de spanning garandeert een geweldige leeservaring: Beckman stort je van relatieve rust met muziek en zang telkens weer in listen en geweld. En haar personages zijn de moeite waard, zodat je als lezer als vanzelfsprekend naar Triomf van de verschroeide aarde (1977) en Het rad van fortuin (1978) zal grijpen. Ik verwacht dat mijn elfjarige, net als ik destijds, nu zal doorpakken, en ook Hasse Simonsdochter (1983, nummer 27) en Kinderen van Moeder Aarde (1985, 17) zal oppakken.

Daan Stoffelsen is webredacteur van Athenaeum.nl en vader van twee.