14! De boze heks lijkt misschien wel boos, maar ze is eigenlijk hartstikke lief, volgens mij is ze vooral eenzaam. De eerste verhalen van Hanna Kraan (1946 – 2011) met illustraties van Annemarie van Haeringen verschenen in 1990, mijn geboortejaar, dus ik groeide wat later op met haar en de bezorgde haas, de eigenwijze egel, de uil en de merel in het bos. Maar het blijven ontzettend grappige avonturen over vriendschap en emoties, elkaar helpen en lol maken.

• Lees ook Daan Stoffelsen over Kraans Krik ben ik
• Op Athenaeum.nl willen we met boekentips, recensies en fragmenten de hele Grote Vriendelijke Honderd recht doen. Alle items staan hier.

De bloemlezing Hier is de grote heks staat nog in de lijst van 2022, met dertig verhalen, maar voor 2023 zal De grote boze heks meedoen, de volledige editie met bijna negentig verhalen. De rode draad is hetzelfde: het humeur van de heks. Dat is wat onvoorspelbaar, ze kan heel erg nukkig zijn, het toveren, vooral het toverdranken maken, lukt niet altijd en dan is ze erg chagrijning. Ik denk dat kinderen dat ook herkennen. Als je dan iets verkeerd zegt, dan legt ze een knoop in je stekels, zoals de egel meermaals moet ondergaan. Maar als de bosbewoners in een van de eerste verhalen van de boze hekst af proberen te komen, en ze dan daadwerkelijk vertrekt, dan realiseren ze zich dat het wel heel erg saai is zonder haar.

Ik las afgelopen weekend een paar verhalen voor aan mijn bijna vierjarige nichtje, en daarna keken we een paar afleveringen van de VPRO-serie met de stem van Loes Luca, en ze vond het geweldig. De verhalen zijn een beetje spannend, niet eng, vooral grappig. De heks loopt vooral heel erg te bronnen. Maar ze is ook maar een mens, zoals in een van mijn favoriete verhalen, ‘De boze heks gaat schaatsen’. Het is een heel Nederlands en een heel leuk verhaal, met precies dat wat Kraans werk zo sterk maakt: dieren op het ijs is vreemd, grappig, ze vinden het ook koud en lastig, maar hun vriendschap, onderling en met de heks, is evident. Hoe ingewikkeld de verhouding ook is, hoezeer ze soms ook bang voor haar zijn, ze helpen elkaar.

‘“Stommeling!” krijste de hekst. “Kun je niet uitkijken?”
“Ik kon niet meer stoppen!” jammer de egel. “Eerlijk niet.”
“Was ik net zo goed aan het schaatsen…”
“Ja,” zei de haas vlug. “Wat kunt u goed schaatsen!”
“Prachtig!” zei de uil. “Ik wist niet wat ik zag.”
De heks werd rood en sloeg haar ogen neer.
“Ik moet nog een beetje oefenen,” zei ze.
Toen keek ze weer donker naar de egel.
“Onhandig stekelbeest! Wie gaat er nou baantje glijden, als er iemand aan het schaatsen is?”
“Dat was om warm te worden,” legde de haas uit. “De egel had het koud, en dan moet je in beweging blijven.”
“Hij is erg kouwelijk,” zei de uil.
De egel keek hem verontwaardigd aan.
“Ik ben helemaal niet kouwelijk. Ik heb het juist warm!”
De haas kuchte.’

Een botsing tussen de heks, die net nog hulp van de haas en de uil had geaccepteerd, met de egel, levert even flink drama op. Net nog hadden ze de egel aangemoedigd om te gaan glijden, om warm te worden, en nu moeten ze de egel proberen te beschermen voor de woede van de heks. Dat lukt maar moeizaam, zeker als de egel even hierna hoort dat de heks het ook koud heeft en haar dus ook maar een harde duw geeft, de glijbaan op! ‘“Dat was om warm te worden,” piepte de egel. “Van baantje glijden word je warm.” De haas trok hem gauw naar de kant. “Van hardlopen word je nog veel warmer,” zei hij. “Rennen!”’

De boodschap, die gelukkig niet de slapstick van die onnadenkende egel wegduwt: je kunt het niet alleen, maar je hoeft het ook niet alleen te doen. Er is hulp, en je mag hulp vragen. Deze veilige, spannende en vooral heel grappige verhalen kunnen zo door naar de volgende generatie.

Bob Kappen is als boekverkoper verantwoordelijk voor de Nederlandse literatuur bij Athenaeum Boekhandel Spui.