Het is 2002. Jij, Basha, bent elf, je moet na de zomer naar de middelbare school, en je wil helemaal niet naar dat zomerkamp op Terschelling. En nu blijkt dat daar elf jaar geleden een kind is verdwenen! Tom Rijperts tweede, 19|91, is spannend en knap, een terechte nieuwe binnenkomer in de Grote Vriendelijke Podcast!
Het begint ermee dat kinderen van elf niet horen te verdwijnen, maar Rijperts vertelspel is veel geslaagder dan dat. Het knappe van 19|91 zit in het spel met de cijfers, met spiegeljaren en -data. 1991, 2002, 1881, 8 augustus, 11-jarigen - je gaat steeds meer tweetallen zien. Tegenover een verdwijning moet een geboorte staan, van Tibbe, absolute nerd en amateurdetective, Basha’s onwaarschijnlijke nieuwe zomerkampvriend. Of fysiek gespiegeld: onder een vogelkijkhut zit een kantoortje met een ouderwetse telefoon. Welke andere onvermoede dieptes zijn er op het eiland van de Brandaris, om de verdwijning van Pepijn op 8 augustus 1991 te verklaren?
Er is codetaal, ingekerfd in houten balken, in symbolen en in klaparmbanden, en er is een geestig spel met de regels van bijna ieder detectiveverhaal, zoals Tibbe die verzameld heeft, zoals ‘de dader is nooit wie je denkt’ en ‘op twee derde van het verhaal wil de detective het opgeven’. Die tweede regel komt uit! Maar terwijl Rijpert uiterst origineel is (regel 4), laat hij het realisme wel los (regel 5). Hij slaagt er wel in in stapjes zijn bizarre verhaal acceptabel te maken, en telkens onder spanning te houden. Want onder de kampleiding blijken twee mensen ook al in 1991 erbij te zijn geweest — kunnen ze hen vertrouwen? En vanaf de eerste pagina’s schrijft Rijpert, bij monde van Basha, dat zij 8 augustus 2002 óók verdwijnt. Verdwijnt? Of gedood wordt? Dat is de griezelige hypotheek die rust op dit verhaal.
19|91 is bovendien aantrekkelijk door het voorspelbaar-onverwachte duo detectives. Het zijn nooit de alfajongens die mysteries oplossen. Maar Basha, onzeker, tegendraads en grappig, en Tibbe, nerdy, koppig, zijn allebei spiegelkinderen (2-2-1991 en 8-8-1991) en levensecht. Rijperts taal is mooi — Bas Maliepaard wijst in zijn bespreking op beelden als ‘met de vriendelijkheid van een kinderlokker zoefden de deuren meteen open’ — maar de dialogen zijn ook heel naturel. Dit zijn echte kinderen in een griezelig verhaal. En vooral zijn ze elf: ‘Weet je wat volgens mij het probeem is met dat elf zijn van ons. We weten best wat, maar tegelijkertijd weten we nog niks. We zitten overal precies tussenin.’ Dus niet dubbel, maar ertussenin? Dat is geen makkelijke uitgangspositie — maar ze hebben nog wél hun fantasie. En die helpt.
Dus we hebben het mysterie, de detective en twee prettige personages. Daaromheen bouwt Rijpert een plot. Alle verhalen over de verdwijning in 1991 zijn eigenaardig en onvolledig. Terwijl Basha en Tibbe de grote pestkop van het kamp ontwijken (dit moet toch de kern zijn van alle kinderkampboeken: pesterijen), stuiten ze op aanwijzingen die een nog ongeloofwaardiger verhaal blootleggen. Inclusief nachtelijke tochten naar die krottige duinhut, een antieke bandrecorder, ‘het domste én het beste plan ever’, een telefoontje om 1.10. ‘Het maakt niet uit of het kan of niet. Het moet. Volwassenen en hun geloofwaardige ideeën hebben hun kans gehad.’ En dan: een baby met een hersentumor en een halfbakken theorie over tijd en geheugen. Bizar, maar het klopt en het is heerlijk.
19|91 is zo’n boek dat zich niet goed laat samenvatten, maar wel heerlijk laat lezen — daarin is het niet anders dan Rijperts sprookjesachtige queeste De Zeven Sleutels. Zijn vondsten zijn mooi, hij doseert de spanning uitstekend, en hij schrijft soepel. En tussendoor zegt hij nog zinnige dingen over elfjarigen en jeugdliteratuur. Althans: die uitspraak over geloofwaardige ideeën zou ik graag activistisch lezen. Dus Rijpert is een blijver, zijn slimme avonturenroman is een aanrader, en volgend jaar staat hij gewoon weer met twee boeken in de Grote Vriendelijke Honderd.
Daan Stoffelsen is webshopmanager van athenaeumscheltema.nl, en vader van twee.
![[Athenaeum | Scheltema] - Libris logo](/media/kg5f3zh4/libris_logo_rgb.svg){kind=logo}
