Een meesterwerk: in McEwans nieuwste lezen ze een gedicht uit 2014 in 2119 Het idee van een roman over onze tijd gesitueerd in en gerelateerd aan de toekomst is zo slim! Wat we kunnen weten (What We Can Know, vertaald door Harm Damsma en Niek Miedema) is een meesterwerk. Ik zou het niet gauw zeggen, voel me doorgaans niet gemachtigd dit te doen, maar nu wel.
Een literatuurwetenschapper, Tom Metcalfe, doet in 2119 onderzoek naar een gedicht uit 2014. Dat alleen al. Waar is het gedicht gebleven, dat is de grote vraag. Het is voorgelezen door Francis Blundy, de dichter zelf, aan zijn vrouw gericht, tijdens een etentje met vrienden.
Maar de roman gaat ook over het leven in 2119, na een enorme overstroming door een verkeerd gemikte atoombom. Het landschap, de natuur, de samenleving: alles is veranderd. Tom komt door het onderzoek een groot geheim op het spoor. Dat is in een notendop het boek.
Er komen natuurlijk heel veel besprekingen, dus misschien is dit vooral de plek om even te proeven van het boek.
‘In our recent seminar series, “Blundy and his Circle”, the students were aroused from their stupor when they discovered how the various characters seemed so credible, and they came to know Blundy well, his voice, his moods and his changes over a lifetime. It was interesting to linger during one session on certain differences and similarities between now and then. All those about to sit down at table in the Barn that October evening in 2014 were well past their mid-sixties. Average life expectancy today is sixty-two. Then, as now, cancer, heart disease and dementia were what did and do for most. The Blundys and their guests lived in what we would regard as paradise. There were more flowers, trees, insects, birds and mammals in the wild, though all were beginning to vanish. The wines the Blundys’ visitors drank were superior to ours, their food was certainly more delicious and varied and came from all over the world. The air they breathed was purer and less radioactive. Their medical services, though a cause of constant complaint, were better resourced and organised. They could have travelled from the Barn in any direction for hours on dry land.’
‘In onze recente collegereeks “Blundy en zijn kring” werden de studenten uit hun lethargie wakker geschud toen ze ontdekten hoe geloofwaardig de diverse personages leken en dat ze Blundy goed leerden kennen, zijn stem, zijn stemmingen, en de wijze waarop zijn leven in de loop van de jaren veranderde. Het was interessant om tijdens een college stil te staan bij bepaalde verschillen en overeenkomsten tussen toen en nu. Al degenen die die oktoberavond in 2014 in de Hofstede aan tafel gingen zouden ouder worden dan vijfenzestig. Vandaag de dag is de gemiddelde levensverwachting tweeënzestig jaar. Zowel toen als nu bezweken de meeste mensen aan kanker, hart- en vaatziekten, en dementie. De Blundy’s en hun gasten leefden in wat wij nu als een paradijs zouden beschouwen. Er waren meer bloemen, bomen, insecten, vogels en zoogdieren in het wild, hoewel die al aardig begonnen te verdwijnen. De wijnen die Blundy’s gasten dronken waren veel beter dan die van ons. Hun eten was zeker smaakvoller en gevarieerder, en kwam uit alle mogelijke windstreken. De lucht die ze inademden was zuiverder en minder radioactief. Hun gezondheidszorg was, hoewel er voortdurend over werd geklaagd, beter geoutilleerd en georganiseerd. Ze hadden vanuit de Hofstede urenlang alle kanten op kunnen reizen zonder natte voeten te krijgen.’
Dat is al fascinerend, die verschillen die we ons nu maar nog amper bewust zijn, tussen honderd jaar geleden en nu, hoeveel groter die tussen nu en honderd jaar later zullen zijn. En dit is wijs en verstandig:
‘The humanities are always in crisis. I no longer believe this is an institutional matter—it's the nature of intellectual life, or of thought itself. Thinking is always in crisis. But we count ourselves a lucky generation. Together, science and technology (a technology largely devoted to the search for materials or their substitutes) devour most of the meagre feast, and we take the crumbs. But historically, these leftovers are almost sufficient, and we do not cost much anyway. Our major libraries and museums are relatively safe at their various elevations. Everything that once flowed through the internet is now held centrally in Lagos and has been catalogued. Advances in quantum computing and mathematics have cracked open all that was encrypted. I'd like to shout down through a hole in the ceiling of time and advise the people of a hundred years ago: if you want your secrets kept, whisper them into the ear of your dearest, most trusted friend. Do not trust the keyboard and screen. If you do, we'll know everything.’
‘De humaniora verkeren altijd in een crisis. Ik geloof niet meer dat dat aan de organisatievorm ligt — het ligt aan de aard van het intellectuele leven, of aan het denken zelf. Het denken verkeert voortdurend in een crisis. Maar onze generatie prijst zichzelf gelukkig. Samen verslinden Natuurwetenschappen en Techniek (een techniek die grotendeels is gewijd aan het zoeken naar materialen of de mogelijke vervangers ervan) het grootste deel van het schamele feestmaal, en wij moeten het doen met de kruimels. Maar in het verleden volstonden die restjes bijna, en bovendien kosten we niet veel. Onze belangrijkste bibliotheken en musea zijn relatief veilig doordat ze vrij ver boven de zeespiegel liggen. Alles wat ooit via het internet is gelopen wordt nu centraal bewaard in New Lagos en is goed gecatalogiseerd. Dankzij de vorderingen op het gebied van kwantumcomputers en mathematica is alles wat ooit werd gecodeerd ontsleuteld. Ik zou het de mensen van honderd jaar geleden wel willen toeschreeuwen door een gat in het plafond van de tijd en ze willen aanraden: als je wilt dat je geheimen bewaard blijven, fluister ze dan in het oor van je beste vriend of vriendin, die je het meest kunt vertrouwen. Vertrouw ze niet toe aan het toetsenbord en het scherm. Als je dat wel doet, komen we alles aan de weet.’
Ian McEwans nieuwste leest als een roman over een groep vrienden, het leest als een waarschuwing, een ode aan de poëzie, een ode aan de liefde. Het is spannend, verontrustend, prachtig. En Tom Metcalfe is een dappere doorzetter. Door zijn stijl van onderzoek, zijn vasthoudendheid en eerlijkheid. Hij heeft zelf het gevoel dat hij erbij was op die avond in 2014. De lezer ook.
McEwan schreef een groots boek, echt.
Reny van der Kamp is boekverkoper Engelse literatuur bij Athenaeum Boekhandel Spui.
![[Athenaeum | Scheltema] - Libris logo](/media/kg5f3zh4/libris_logo_rgb.svg){kind=logo}
