De vraag op welke de schouders van een schrijver(ster) ik sta, is moeilijk te beantwoorden. Ik ga ver terug in mijn (lees)verleden en kom met geen mogelijkheid om deze schrijfster heen: Cynthia McLeod.

Ik wil al die schrijvers die zulke belangrijke verhalen geschreven hebben, niet tenietdoen. Verhalen die voor mij zo betekenisvol waren en nog steeds zijn. Want dat is wat schrijvers met ons doen als lezer. Hun woorden raken de essentie en zetten tot nadenken. Hun verhalen zijn onze verhalen.

De literatuurlijst

Maar als het om McLeod gaat, heb ik het over de tijd waarin boeken over Suriname geschreven door Surinaamse schrijvers vergeleken met de rest in de literatuurwereld, heel schaars waren. Ik heb het over de jaren tachtig van de vorige eeuw en ik als tiener al grote leeshonger had. Mijn lezen-voor-de-lijst stond vooral vol met buitenlandse schrijvers. De Surinaamse literatuur werd magertjes vertegenwoordig door onder andere Wij slaven van Suriname van Anton de Kom, Kollectieve schuld van Edgar Cairo, Wajono van Thea Doelwijk, Sarnami, hai / Suriname ik ben van Bea Vianen.

Ik kan mij herinneren dat er de lijst weinig vrouwelijke schrijvers bevatte. Dat zegt ook alles van die tijd. De thema's in die boeken waren zwaar voor een jong persoon, veel snapte ik niet. Er werd ook niet gesproken over deze boeken in de klas. De essentie van literatuur ging ons volledig aan voorbij. Je moest het lezen voor de lijst/ cijfer, een paar vooraf gestelde vragen beantwoorden and that's it! Ik miste toen al inhoud, er was weinig aandacht voor literatuur vanuit het onderwijs en de gemeenschap. Ik las boeken die ik niet snapte – maar toen kwam Cynthia McLeod.

Recht op toegang tot je geschiedenis

Haar boek Hoe duur was de suiker, uitgegeven in 1987 sloeg in als een bom. Iedereen had het erover! Het was ongekend binnen de kleine Surinaamse gemeenschap. Het werd de allereerste Surinaamse bestseller ever! Ik heb het toentertijd verslonden. Voor het eerst las ik samen met andere enthousiastelingen het verhaal over de slaventijd, geschreven op een zeer toegankelijke manier. Het ging over het hedendaags leven in de achttiende en negentiende eeuw van onze voorouders.

Cynthia McLeod, zelf toen onderwijzeres op een middelbare school, wilde dat haar leerlingen meer over het verleden moesten weten. ‘Een volk heeft recht op toegang tot zijn geschiedenis. Als die toegang er niet is, krijgt het volk een beeld van stereotypen,’ zegt ze tijdens een interview (Nieuwsblad van het Noorden, 18 juli 1995). Er was weinig literatuur over de sociale geschiedenis van Suriname en zij probeerde deze leemte te vullen.

McLeods oeuvre

Na dit succes smaakte het gelukkig naar meer en schreef ze een wetenschappelijk werk over Elisabeth Samson: Elisabeth, een vrije, zwarte vrouw in het achttiende-eeuwse Suriname (1993). Daarop volgde een historische roman: De vrije negerin Elisabeth, gevangene van kleur (2000). McLeod had zich ertoe gezet het leven van deze onbekende maar zeer invloedrijke zwarte vrouw aan het grote publiek te introduceren. Weggeveegd uit de geschiedenis omdat ze een vrouw was. Omdat ze zwart was, maar het bleek dat Elisabeth Samson, de eerste en de enige zwarte vrouw die rijk was in haar tijd. A self-made woman! McLeod gaf haar het podium dat zij verdiende.

Na dit boek volgden nog Vaarwel Merodia (1993) en Ma Rochelle Passée Welkom El Dorado (1996), beide historische romans over de slaventijd en het leven na de afschaffing van de slavernij. Daarna Tweemaal Mariënburg (1997), een roman over de suikerplantage Mariënburg. Een roman die veel indruk maakte vanwege de historische waarde. En Herinneringen aan Mariënburg (1998), waarin ze hetzelfde verhaal vertelt vanuit een ander perspectief.

Het boek dat zij schreef in 2005, ... die revolutie niet begrepen!, heeft ook grote indruk op mij gemaakt. Het boek ging over toen Bouterse en zijn kompanen in 1980 naar de macht grepen. Een tijd die voor mij en vele anderen erg eng was...

In 2013 verscheen Tutuba. Het meisje van het slavenschip Leusden, dat vertelt het verhaal van een meisje dat samen met weinig anderen die een schipbreuk vlak voor de kust van Suriname overleefd. En in 2015 haar laatste boek Zenobia. Slavin op het paleis.

De verhalenvertelster van Suriname

Voor haar belangrijke werk binnen de Surinaamse literatuur en haar inzet om onze geschiedenis tot leven te brengen, heeft McLeod verscheidende onderscheidingen ontvangen waaronder een Eredoctoraat van de Faculteit Humaniora van de Anton de Kom Universiteit van Suriname in 2024.

Ik sta op deze hele brede schouders van Cynthia Mcleod, dé verhalenvertelster van historisch Suriname – ondanks de kritiek in het verleden op haar werk dat men het niet literair genoeg achtte. Het gaat hier om de verhalen van een volk, om de betekenis van verhalen. Deze verhalen gaan over ons en dat is het enige dat echt telt!