13 november verschijnt het nieuwe boek van Mirjam van Hengel, Ganzentijd! Wij publiceren voor. Lees nu een fragment en reserveer je boek.

Vaders sterven. Dat doen ze nu eenmaal. Mirjam van Hengel, die tot nu toe biografische boeken schreef over literaire personen, en een leven lang gewend was zich te verplaatsen in anderen, ervoer plots aan den lijve hoe het in rouw alleen om het absoluut persoonlijke gaat. En ze vroeg zich af: hoe zou ik schrijven over mijn vader? Over deze vader: Bachspecialist, kernfysicus, wetenschapsfilosoof en de eerste politiek dienstweigeraar, maar vooral degene die altijd achter haar stond, haar de namen van planten en vogels leerde, haar leerde kijken.

In korte hoofdstukjes, deels geënt op de ontroerende film Father and Daughter, deels wandelend langs informatie uit een vogelgids, een ganzenkaartje en een correspondentie, schreef ze een intiem en kristalhelder boek. Een boek voor iedereen die wil weten wat verlies is, in Van Hengels fijnzinnige literaire stijl, waarin biografische begaafdheid samengaat met onversneden liefde en rouw.

• Lees ook Bob Kappen over Ganzentijd
• Lees ook fragmenten uit
  • Dola
  • Een knipperend ogenblik. Portret van Remco Campert
• Lees Maarten Dessing over Een knipperend ogenblik
• Bekijk de registratie van de SPUI25-avond met Van Hengel en Maarten Doorman:

Een van de laatste ochtenden op het eiland zit ik naast hem voor het raam in zijn kamer. We hebben zicht over de volle breedte van de waddendijk. De lepelaars die er gisteren waren zijn vertrokken, we zien scholeksters en stormmeeuwen, tegen het hek voor het grasland scharrelt een kraai. Er loopt een smalle weg schuin omhoog de dijk op, hij begint beneden aan de straat en gaat boven over in een klein plateau en de valling van de dam.
Links in ons uitzicht komt een man het weggetje opgelopen. Hij duwt een rolstoel met een vrouw erin. Ze zit licht voorovergebogen en ziet er oud uit, grijs haar, een klein kopje op een nek die al even buiten dienst lijkt te zijn. Langzaam verplaatsen ze zich omhoog, tot op de kruin. Het tegenlicht maakt een scherp uitgesneden beeld van ze, een silhouet met wielen dat daar minutenlang blijft staan. Dan duwt de man de stoel verder, een stukje naar rechts en in de richting van het water. Ze verdwijnen achter de dijk.
Ik maak koffie voor ons. We zitten daar goed, kijken naar de lucht die opentrekt en wanneer een van de scholeksters stuiterend landt in het gras pakt mijn vader zijn kijkertje erbij. Hij grinnikt, het rare keelgeluid waar vaak iets op volgt als ‘dat is stug’ of ‘merkwaardig’ maar nu alleen het pronte loopje van de vogel geldt. Dan verschijnt aan de einder opnieuw de man met de rolstoel. De rolstoel is leeg. Zonder om te kijken loopt de man er de dijk mee over, het weggetje af naar beneden totdat hij uit ons beeld verdwijnt.
Er is niets, daar achter de kim! Alleen het plateau, overgaand in het talud, een streep zand met verdroogd wier en daaronder de zwarte basaltblokken die het wad inlopen en verdwijnen in het platte, blauwgrijze water. Er liggen geen boten, er kunnen geen fietsen langsrijden, laat staan auto’s. Waar is de oude vrouw gebleven? Heeft hij haar in het water gekieperd? Is ze herrezen en gaan wadlopen? Gaan zwemmen? Een bootje uit haar mouw geschud en ermee verdwenen in de zee?
‘Father and Daughter,’ zeg ik. Getroffen kijkt hij me aan.
De rest van de ochtend brengen we door met het verzinnen van mogelijkheden voor wat er gebeurd kan zijn. Ten slotte zegt hij, de wetenschapper die ooit opschreef dat politiek het werkelijke verbindt met het denkbeeldige: ‘We komen er dus achter dat de beste verklaringen fictief zijn.’
Hoe ik geen papa tegen hem zeg, al heel lang niet meer, alleen soms vader. Dag mijn lieve vader, begin ik mijn mails. Dag mooie dochter, antwoordt hij.

Het filmpje begint met het beeld van hen samen. Ze komen aan vanuit de verte, eerst lijkt het alsof ze lopen maar dan zie je dat ze fietsen over de dijk, een recht herenrijwiel naast een ratelende kinderfiets. Hij iets voorop, zij enthousiast als een jong hondje half achter en dan weer naast hem, naar hem opkijkend. Ze zetten hun fietsen tegen een boom en lopen de steile dijk af. De vader omhelst haar, stapt in een bootje en roeit weg. Zij kijkt hem na tot ze hem niet meer ziet.
De rest van de film Father and Daughter bestaat uit beelden van de dochter die langs die plek fietst en er halt houdt. Je ziet haar opgroeien. Van kind wordt ze een groot meisje met een grote fiets, haar haar wordt langer, er fietsen vriendinnen mee, een vriend, er verschijnen kinderen op fietsstoeltjes, het haar wordt opgestoken, een ernstiger jas, een krommere rug, totdat het meisje een oude vrouw is geworden. Stram zet ze haar fiets op de dijk, hij valt en valt opnieuw, ze laat hem liggen en loopt naar beneden naar de plek waar ooit haar vader verdween. Een leven lang bleef ze bij hem langskomen, jaar in jaar uit, en toonde hem iets van het bestaan dat ze in haar eentje verrichtte.
Er is geen tekst, alleen muziek. We hielden allebei van het filmpje. Maar ik weet niet of we hetzelfde zagen. Waar ik gemis zie, het meisje dat verbinding zoekt met iets dat er niet meer is en altijd alleen is daar bovenaan de dijk, zag hij denk ik veeleer de vasthoudendheid en duurzame trouw van iemand die een leven lang blijft terugkeren bij wat waardevol is, ook al is het onzichtbaar.

Copyright © 2025 Mirjam van Hengel