13 november verschijnt Eva Hofmans Man neemt vrouw. Aantekeningen uit het patriarchaat! Wij publiceren voor. Lees nu een fragment en reserveer je boek.
De backlash tegen de overwinningen van het feminisme in de jaren 2010 wordt aangewakkerd en uitgebuit door zowel de politiek als grote sociale media. Op elke feministische golf volgt conservatieve backlash. Deze keer is die niet alleen sterker, maar door het vergrootglas van het internet ook zichtbaarder dan ooit. Onder mannen groeit een gevoel van machtsverlies, en verworven rechten staan weer onder druk. Eva Hofman onderzoekt de giftige tegenreactie van het patriarchaat: luidruchtig, ziedend en viral. Nieuwe generaties moeten niet alleen opnieuw beginnen aan een strijd die al besloten leek, maar zich ook wapenen tegen een door het internet versterkt conservatief geluid. Aan de hand van scherpe essays over klassieke misogynie, rechtse feministen en de hedendaagse digitale backlash laat Hofman zien hoe vrouwenhaat zich telkens opnieuw uitvindt.
‘Kutwijf!’ Ik bevind me in drie werkelijkheden. De Sarphatistraat in februari-koud Amsterdam, linkerhandschoen uitgetrokken, tintelende handpalm tegen mijn cappuccino. Dat is het fysieke, de tweede realiteit ligt in mijn rechterhand. Ik scan een krantenartikel terwijl ik langs de mensen, bomen, wegversperringen in mijn periferie stap.
‘Hé, kutwijf!’ Een harde schouder tegen de mijne. Misschien had ik haar eerder opgemerkt als er door mijn noisecancelling koptelefoon niet ook een derde realiteit binnenstroomde. Ik had geen koffie over haar leren jas gemorst als ik niet zo geboeid naar een podcast aan het luisteren was.
De presentatrices praten door, ik versta mijn eigen excuses niet en schud de druppels van mijn hand. Lang nadat de jas alweer mopperend is doorgelopen, blijf ik hangen op de vraag hoeveel stromen informatie een mens tegelijkertijd kan verwerken. Er is meestal een tweede scherm, vaak ook een derde. Televisie volg ik met live commentaar onder mijn vingertoppen. Elke zorgvuldig neergepende scène tast ik aan met mijn eigen achtergrondmuziek. Podcastpresentatoren praten mijn computerspel vol, en terwijl de film draait ben ik online aan het shoppen naar de outfit van de hoofdpersoon. Tijdens dat alles, de hele dag en meestal ook ’s nachts, ontvang en verstuur ik berichten via minstens vier verschillende kanalen.
In mijn oren: ‘Wat is het meest neoliberale sterrenbeeld?’ Ik zet een nieuwe aflevering aan. Behalve mijn eigen gedachtestroom vervagen ook de hoge oude bomen, dito herenhuizen, het rumoer van de auto’s en door de wind ploegende studenten onderweg naar Roeterseiland. Het stemgeluid dat halfdronken en lijzig door mijn koptelefoon klinkt, ken ik inmiddels als neoconservatief op het fascistische af, maar dit is een oude aflevering en toen waren ze nog niet zo ver. De twee New Yorkse podcastpresentatrices profileerden zich als tegendraads, dat wel, maar van het soort dat op Bernie Sanders stemt. Hun systeemkritiek was marxistisch, cynisch, avant-garde. Nu bespreken ze de dertigste verjaardag van een van hen, sterrenbeeld vissen.
‘Ik ben in de zomer van mijn leven,’ zegt ze. Dat hoorde ik nog nooit. Alleen ‘lentes jong’ uit de mond van oude, oude mannen over minderjarige meisjes. En iets over de herfst, meestal in combinatie met reclame voor vakantieflats in Portugal. De zomer klinkt aantrekkelijk en alsof alles waarvoor je zo hard hebt gewerkt dan eindelijk tot bloei komt. Het klinkt niet als een einde, terwijl dat het beeld is dat ik via de contentmolen krijg ingepeperd. Dertig markeert de afloop van de jeugd, seksuele aantrekkingskracht, potentie en waarde. Als je een vrouw bent tenminste. Het is de opmaat naar vijfendertig, het jaar dat je vruchtbaarheid keldert.
Ruimschoots ontkrachte onzin, maar wel het soort seksistische drek dat aan je blijft kleven. Het is mijn baan als journalist om me in onlinegemeenschappen te verdiepen, en om de gesprekken die ik daar tegenkom in cijfers te gieten. Vervolgens om de schaduw ervan in de fysieke realiteit terug te zoeken, de wortels van een idee te traceren en te onderzoeken hoe het van de marges naar de mainstream reist. Ik hoor het ook van andere techverslaggevers: als je over internetcultuur schrijft, struikel je tegen wil en dank over misogynie.
Het internet werkt als een vergrootglas voor wat er maatschappelijk al is. Online zie ik mensen hardop terugverlangen naar het Nederland van voor de emancipatiegolven. Dat conservatieve geluid, versterkt door een verse laag vrouwenhaat en nativisme, neemt toe in plaats van af, en niet alleen online. Het is er ook als ik mijn laptop dichtklap en van de redactie van De Groene Amsterdammer de lange route naar huis wandel om een werkdag van me af te stampen die in het teken stond van het classificeren van bedreigingen aan het adres van lhbti’ers. Laat tijdens zo’n wandeling je blik langs honderden unieke gezichten glijden, vraag je af: aan wie is het om te definiëren wie vrouw is, en wanneer een vrouwenleven ertoe doet?
Scherm aan en ik zie twee studentes kristallen ophangen in het keukenraam van hun eigen huurwoning. Een backpacker die klimt met stof en zweet in haar lachrimpels. Een Brusselse influencer die brullend en gierend van het lachen de achtervolging inzet naar een man die haar na-siste. Ik zie een autonomie die nog geen mensenleven geleden ondenkbaar was, waar generaties feministen voor hebben gevochten. Zulke filmpjes zijn hoopgevend tot ik op de comments klik. Weten al die zelfstandige, baldadige vrouwen dan niet dat ze op het punt staan om op te drogen? Waarschijnlijk hebben ze in het verleden een goede man bedrogen, waarschijnlijk kunnen ze er nu geen meer vinden.
Het is niet moeilijk om van het voorjaar te houden, de ochtend van het leven, de belofte van iets wat nog even niet hoeft te worden waargemaakt. Wat deed ik in mijn eigen lente? Surfen op het internet. Mijn opmaat naar de volwassenheid bestond uit blogs lezen op goSupermodel, Engels leren door mee te zingen met de liedteksten onder YouTube-filmpjes, Skins torrenten. Nu heb ik een feed, met daarop hormoon-influencers die net als ik over voorstadia nadenken. Ze hebben het over de vroeg-luteale fase van je menstruatiecyclus, wanneer de baarmoeder wordt voorbereid op iets wat zich zal innestelen.
De zomer van je leven is er om te pieken, maar dat is niet het verhaal dat vrouwen wordt voorgehouden: wij springen van lentestorm direct naar de vroege herfstbries. Wie daarvan profiteert, zo hebben feministen tot in den treure beschreven, is een industrie die erop gericht is de jeugd als de meest relevante levensfase van vrouwen te bestempelen om vervolgens serums en botox te verkopen die je zo lang mogelijk in staat stellen die relevantie te behouden. Maar als we alle aandacht op behoud leggen, negeren we iets anders, namelijk de levenservaring van onze tantes, moeders, en oma’s. We worden niet alleen aangemoedigd zo lang mogelijk jong te blijven, we worden ook ontmoedigd waarde te hechten aan de lessen van hen die voor ons kwamen. Als je niet uitkijkt ga je van onervaren naar irrelevant. Als we weigeren te pieken, waar dient al die anticipatie dan voor?
Voor jonge schrijvers is het heel belangrijk om een zwik oudere mentoren te hebben, alleen al zodat ze je erop kunnen wijzen dat elke zogenaamd originele gedachte die jij hebt al een keer is uitgewerkt, en met een branie waar jij alleen maar van kunt dromen, door Susan Sontag. Ik probeer aan een vriendin van een zekere leeftijd uit te leggen dat de populariteit van botox bij mijn cohort verband heeft met een heersende wegwerpcultuur. Ik zeg: als je vrouwen leert zichzelf als producten te zien, geef je ons ook mee dat we vervangbaar zijn. We zijn steeds jonger ‘op’. Ze overhandigt me Sontags Over vrouwen.
[De] herwaardering van de levenscyclus ten gunste van de jeugd werkt uitstekend voor een seculiere maatschappij, die puur gericht is op een almaar groeiende industriële productiviteit en het ongelimiteerd kannibaliseren van de natuur. Zo’n maatschappij moet een nieuw gevoel voor levensritmes scheppen om mensen aan te moedigen meer te kopen en te consumeren, en sneller weg te gooien.
[…]
© 2025 Eva Hofman
![[Athenaeum | Scheltema] - Libris logo](/media/kg5f3zh4/libris_logo_rgb.svg){kind=logo}
