Minoes (1970, na Wiplala (1957), voor Pluk (1971)) is een van de weinige boeken van Annie M.G. Schmidt met een volwassen hoofdpersoon. En een dier. Toch gaat dit verhaal over journalistiek en dierenliefde ook over iets typisch Schmidts: de acceptatie van de ander - en jezelf.

• Minoes staat op plaats 91 in de Grote Vriendelijke Honderd van 2025. Pluk van de Petteflet op 8, Jip en Janneke op 69, en Otje op 86. Bekijk de hele lijst
• Lees ook Tessel Spijkers' blog over Annie M.G. Schmidt
• Lees ook Remon den Ouden over Wiplala
• Lees Stoffelsen over Pluk van de Petteflet en Jip en Janneke en De heerlijkste 5 december in vijfhonderdvierenzeventig jaar
• Lees Stoffelsen ook over Het boek van alle mensen, dieren en dingen, het jubileumboek van Querido Kinderboeken, waarin Schmidt vanzelfsprekend een belangrijke rol heeft

Daarmee maak ik er misschien veel meer van dan Schmidt bedacht heeft, of dan wat kinderen zullen oppakken. Het verhaal, van een tot juffrouw getransformeerde kat die onderdak vindt bij journalist Tibbe, is al smakelijk genoeg. Door de nieuwtjes die Minoes van andere poezen doorkrijgt, kan Tibbe echt nieuws — in plaats van steeds stukjes over katten — publiceren. Over de wandaden van ‘weldoener’ meneer Ellemeet kan dat niet, omdat hij geen mens bereid vindt om over hem te getuigen. (Lesje journalistiek: de getuigenis van een kat is geen bewijs.) Maar dan, woedend door Ellemeets kattenmepperij en catnapperij, schrijft hij het stuk, en wordt weer ontslagen, en dreigt hij zijn appartement kwijt te raken. Kan Minoes hem redden? Wil ze nog wel mens blijven?

Het ongerijmde van de gesprekken tussen de nette Minoes en (straat)katten (de Jakkepoes!), de katse neigingen van Minoes (kopjes voor de haringman! Spinnen!) en het ‘heel akeligs’ in haar blik als ze een vogeltje ziet, de onhandigheid en verlegenheid van Tibbe, de botsing tussen het kinderlijke en katse, en de volwassen wereld, dat volstaat toch?

Het is ook erg verwarrend om helemaal mens te zijn

Maar het wordt er wel leuker van als je ziet hoe de ‘praatdokter’ Minoes volstrekt serieus neemt:

‘“Wie is uw baas?”
“Meneer Tibbe van de krant. Ik ben zijn secretaresse. Het gaat erg goed maar ik voel me nog helemaal kat.”
“En is dat een bezwaar?” vroeg de dokter.
“Het is een beetje ingewikkeld,” zei Minoes. “En het is soms erg verwarrend om twee wezens door elkaar te zijn. Half poes en half mens.”
“Ach...” zei de dokter. “Het is ook erg verwarrend om helemaal mens te zijn.”’

En hoe veel anderen, Tibbe zelf voorop, dat katse maar als een kunstje beschouwen. Óf al dat kattengedoe maar niets vinden, zoals de buurvrouw, en Tibbe en Minoes weg willen hebben van de zolderverdieping. Vervang ‘katten’ door ‘vreemdelingen’, en je hebt een heel eigentijdse kiezer rechts van ‘radicaal links’ te pakken: ‘Meneer Tibbe, ik heb er eens met m’n man over gepraat. En we vinden dat het nu maar eens uit moet zijn. [...] Dit is geen fatsoenlijk huis meer, sinds u hier woont! Het is een broeinest van katten geworden. Luister toch eens... Luister zelf!’

Moord en brand

Ik geloof dat Schmidt zich daar meer op de volwassen (voor)lezer richt, net als bij de Schoolpoes, die ‘nieuwtjes’ uit de geschiedenisles doorgeeft (‘Geweldig nieuws. De Zilvervloot is veroverd. Door Piet Hein. Zorg dat het in de krant komt.’), of bij de subtiele stijlverschillen tussen de katten. Of subtiel? De Jakkepoes is een volwaardig personage.

‘De Jakkepoes maakte een driftige beweging, zodat haar kleintjes ruw opzij geduwd werden en klaaglijk begonnen te piepen. “Hou je koppen dicht!” riep de moeder woest. “Dat zuipt maar raak de hele dag en de hele nacht. En om het minste of geringste schreeuwen ze moord en brand!” Toen keek ze Minoes vals aan met gele vurige ogen in het donker. En ze zei sissend: “Als je m’n kinderen afpakt krab ik je ogen uit.”’

Dat zijn geweldige woedeuitbarstingen.

Wat ook voor die volwassen lezing pleit, is dat Minoes en Tibbe grote mensen zijn. Maar ze zijn bezield met, zoals Edward van de Vendel het noemt, de adem van een kind. Ze staan open en denken vrij. In een wereld die van hun (katse) gewoontes af wil, bewegen ze zich nog verwonderd en vrolijk. Ook al is dat sociaal ongemakkelijk. En ze worden in een bescheiden coming of age dapperder, en tevredener met wie ze zijn: Tibbe durft op mensen af te stappen, Minoes durft een katse juffrouw te zijn. Misschien gaat Minoes ondanks de tolerante praatdokter en de bozige buurvrouw uiteindelijk nog meer over de acceptatie van jezelf, inclusief eigenaardige gewoontes. Dat is nog wel meer des Schmidts.

Daan Stoffelsen is webshopmanager van Athenaeum | Scheltema en vader van twee.