Rien Verhoef vertaalde Ian McEwans Machines zoals ik (Machines Like Me). Voor ons licht hij de eerste zin toe.

 

It was religious yearning granted hope, it was the holy grail of science
Het was tedom tedom tedom tedom, het was de heilige graal van de wetenschap

Kleine neefjes en kunst

Voor vertalers een gemengd genoegen: je ziet een zin en een deel ervan ‘vertaalt zichzelf’. Niks meer aan doen. Natuurlijk: een mazzeltje dat je zomaar in de schoot geworpen krijgt, maar ook ongemakkelijk want het bevestigt maar weer een oud cliché over sommige kunst: ‘Dat kan mijn kleine neefje ook.’ En vertalen is weliswaar vooral een ambacht, maar voor een deel toch ook zeker een kunst. Het kleine neefje is in dit verband Google Translate, en jawel hoor, daar floept het meteen uit: ‘Het was de heilige graal van de wetenschap.’ Des te lastiger is het eerste deel van de zin: ‘Het religieuze verlangen gaf hoop,’ zegt Google Translate nu en dat bevestigt een ander cliché: mijn kleine neefje zegt ook maar wat.

Gepruts en gepriegel

De pijn zit ’m uiteraard in het granted, al is het ook altijd wel de vraag of het ‘religieus’ of ‘godsdienstig’ moet worden en of yearning niet met ‘zucht’ of ‘hunkering’ moet worden vertaald. To grant betekent onder meer ‘verlenen’, ‘(ver)gunnen’, ‘toestaan’, ‘inwilligen’ en in deze constructie wil het dus zoveel zeggen als ‘het was een religieus verlangen waaraan hoop was vergund’. Maar met zo’n zin kun je geen boek beginnen – de lezer moet nog 350 pagina’s. Het tedom tedom tedom tedom werd na gepruts en gepriegel tenslotte: ‘Het was een religieus verlangen dat mocht hopen.’

Daarbij is misschien een licht minpuntje dat volgens sommigen in het Nederlands het personifiëren van abstracte begrippen – om het technisch uit te drukken – iets ongebruikelijker is dan in het Engels, maar dat neem ik dan maar op de koop toe.

Rien Verhoef vertaalde naast de romans van Ian McEwan onder anderen William Faulkner, Vladimir Nabokov en Graham Swift.